Sinds juli vorig jaar lees ik regelmatig werken uit de literaire canon die toen is vastgesteld. Ik had nog maar minder dan de helft gelezen, dus ik had nog een hoop moois in het verschiet als literatuurliefhebber. Inmiddels ben ik flink op weg - vooral nadat ik het negenhonderd pagina's dikke 'De ontdekking van de hemel' heb gelezen - maar het leek me alsnog een leuk idee om wat stukjes te schrijven over de boeken die ik uit deze categorie lees.
Alhoewel, boek, het laatste werk dat ik las, kun je beter een bundel noemen. Bundeltje. Op internet was maar een handvol exemplaren te koop, maar voor €7,50 heb ik nu toch een derde druk uit 1973 bemachtigd. Het gaat om de dichtbundel 'Het levend monogram' van Ida Gerhardt, waarin een kleine zestig gedichten staan. Ook de gedichten zelf zijn overigens klein, kort.
Mijn eerste indruk was het thema 'moederdood' ofwel zoals deel 1 heet: 'IN MEMORIAM MATRIS'. Ik had hiervoor 'Bezonken rood' gelezen en in die roman was de aanleiding voor het schrijven de dood van de moeder van de auteur. Ik vond het dus jammer dat ik nog niet verlost was van dit onderwerp, maar de manier waarop Ida Gerhardt het behandelt is compleet anders.
We krijgen gelijk te weten dat de moeder in kwestie geen fijne moeder was, al blijft de emotie uit. Zo ook de details over de moeder-dochter-relatie. In 'Kinderherinnering' wordt wellicht verwezen naar een moment waarop de moeder de dochter in het water wil trekken, maar de werkelijke gebeurtenis blijft voor mij nog een mysterie.
In tegenstelling tot Jeroen Brouwers (waarom vergelijk ik ze eigenlijk met elkaar?) voelt Ida Gerhardt een sterke verbintenis in identiteit: nu de moeder dood is, voelt het alsof zij in het lyrisch subject (Ida) is opgestaan. Ook verschijnt de dode aan haar bed.
Naast de dood van haar moeder komen ook andere thema's voorbij; de bundel bestaat uit vier delen waarvan het laatste de titel van de bundel draagt. 'Het levend monogram' slaat op het Ichthus-visje dat in een gedicht tot leven gewekt wordt nadat de zee een in het zand geschreven Ichthus-symbool heeft uitgewist.
Het christelijke geloof komt wel op meer manieren terug in deze bundel, vaak door middel van het aanroepen van God in een gedicht, of als 'Gij' met hoofdletter is geschreven. Andere keren staat er een bijbelse verwijzing bij de titel van een gedicht.
Toch is Ida Gerhardt ook niet vies van verwijzingen naar de Griekse mythologie. Dit is, ondanks dat het niet strookt met het christendom, niet verrassend als je weet dat ze klassieke talen heeft gestudeerd. Titels van gedichten zijn in het Nederlands, Grieks, Latijn, Frans en Duits.
Als laatste valt op dat veel scènes zich afspelen in de natuur. Vogels vliegen vaak voorbij en we zijn veel in een bos of op het strand. Dit doet me erg denken aan mijn eigen vroege poëzie waarin ik nog niet over de liefde durfde te schrijven en laat Ida nou ook een 'levensgezellin' hebben gehad. Maar goed, nu knoop ik misschien te snel eindjes aan elkaar. Wie weet lees ik ooit haar biografie door Mieke Koenen: 'Dwars tegen de keer'.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten