Literaire canon: Het levend monogram - Ida Gerhardt (1955)

 Sinds juli vorig jaar lees ik regelmatig werken uit de literaire canon die toen is vastgesteld. Ik had nog maar minder dan de helft gelezen, dus ik had nog een hoop moois in het verschiet als literatuurliefhebber. Inmiddels ben ik flink op weg - vooral nadat ik het negenhonderd pagina's dikke 'De ontdekking van de hemel' heb gelezen - maar het leek me alsnog een leuk idee om wat stukjes te schrijven over de boeken die ik uit deze categorie lees.

Alhoewel, boek, het laatste werk dat ik las, kun je beter een bundel noemen. Bundeltje. Op internet was maar een handvol exemplaren te koop, maar voor €7,50 heb ik nu toch een derde druk uit 1973 bemachtigd. Het gaat om de dichtbundel 'Het levend monogram' van Ida Gerhardt, waarin een kleine zestig gedichten staan. Ook de gedichten zelf zijn overigens klein, kort. 

Mijn eerste indruk was het thema 'moederdood' ofwel zoals deel 1 heet: 'IN MEMORIAM MATRIS'. Ik had hiervoor 'Bezonken rood' gelezen en in die roman was de aanleiding voor het schrijven de dood van de moeder van de auteur. Ik vond het dus jammer dat ik nog niet verlost was van dit onderwerp, maar de manier waarop Ida Gerhardt het behandelt is compleet anders. 

We krijgen gelijk te weten dat de moeder in kwestie geen fijne moeder was, al blijft de emotie uit. Zo ook de details over de moeder-dochter-relatie. In 'Kinderherinnering' wordt wellicht verwezen naar een moment waarop de moeder de dochter in het water wil trekken, maar de werkelijke gebeurtenis blijft voor mij nog een mysterie.

Recensie: Aantekeningen over het verplaatsen van obelisken - Arjen van Veelen

Natuurlijk is dit geen eeuwenoud handboek. Het is een roman waarin de hoofdpersoon het verlies probeert te verwerken van zijn vriend Tomas, die een voorbeeld voor hem was als wijsgeer en schrijver.

In een interview voor VPRO Boeken vertelde Arjen van Veelen dat de Tomas uit het boek niet precies dezelfde is als de plotseling overleden schrijver Thomas Blondeau. Ja, hij had zijn personage wel op hem gebaseerd, maar door de kleine mutatie in zijn naam kon hij zichzelf meer vrijheid permitteren tijdens het schrijven. Wel jammer dat de naam 'Thomas Blondeau' in de roman opduikt op een screenshot van een Teletekstpagina. Dat is dan echt onverklaarbaar in het verhaal.

Alexandrië 

In de roman zien we afwisselend het heden en het verleden voorbijkomen. In het heden reist de hoofdpersoon af naar Alexandrië. Tijdens het lezen heb je voor jezelf ongeveer wel een idee waarom hij daar is al blijkt er aan het eind een specifiek doel te zijn. Door de matige aanwezigheid van spanning valt die bedoelde verrassing waarschijnlijk wat tegen. Niet dat dat erg is, want je zat er dus toch niet per se op te wachten. In de hoofdstukjes waar het verleden wordt beschreven leer je Tomas kennen. In dat verleden leeft hij dus nog. Je leert hem kennen als een waardevolle, inspirerende, misschien wel eigenzinnige vriend. Doordat je zelf Tomas lijkt te leren kennen, komt de drang tot overdenking en verwerking zeer goed over. Echt een goede prestatie.

Een middeleeuwse lachband

Voor een vak van mijn premaster las ik wat uit de Middelnederlandse Arthurroman Ferguut. Eigenlijk zijn die Arthurverhalen ontzettend vet! Alles sluit op elkaar aan en de personages beleven de grootste avonturen! Het totaal is eigenlijk een soort serie, een soort Game of Thrones, maar dan in middeleeuwse boekvorm.

Bron: http://ferguut.blogspot.nl/2013/06/

Het college ging over emoties in oudere literatuur. Ik vond de emoties rond humor wel grappig, dus ik ging die kant op. Ik dacht: series/soaps + lachen... lachband! Hadden ze in die middeleeuwse voordrachtsteksten niet een soort lachband? Hoe zorgde men er toen voor dat het publiek ging lachen?

Recensie: De gave van Asjer Lev - Chaim Potok

Ja, hij heeft een gave: schilderen. Een bekende schilder is hij. Zo heeft hij in het verleden kruisigingsschilderijen geschilderd. Kruisigingsschilderijen, als jood.

Want Asjer Lev is een jood. We krijgen het leven van een joods gezin te zien. Alle gebruiken en gewoonten komen langs. Zeer interessant. Al wordt alles een beetje bedompt verteld.

Want opgewekt is hij niet, die Asjer Lev. Aan het begin is dat logisch. Zijn oom gaat dood. Voor de week rouw gaat Asjer Lev vanuit Saint-Paul-de-Vence naar Brooklyn, met zijn hele gezin. Hij is van plan na de week weer gewoon terug te keren naar Frankrijk, maar zijn ouders smeken hem te blijven. Waarom precies?

Later wordt duidelijk dat een belangrijk deel van de erfenis voor Asjer Lev is. Dat deel behelst een ware kunstcollectie, waaronder werken van zeer grote namen en schilderijen van Asjer Lev zelf! Zonder dat hij het wist was zijn oom een groot fan.

Recensie Kinderboekenweekgeschenk: Oorlog en vriendschap - Dolf Verroen

Op de vraag "Oorlog en vr?" zou je antwoorden: "ede!" maar dit kinderboekenweekgeschenk zegt: "iendschap!" Want wat is vrede? Kan een kinderboek over de oorlog ook over vrede gaan? Nee, dit boek gaat echt over oorlog, de Tweede Wereldoorlog, leven in de Tweede Wereldoorlog. En in elk leven maakt men zoiets als vriendschap mee. Zo ook in dit verhaal.

Opa vertelt, zo lijkt het. Opa is elf jaar oud. Hij heet Joop. Hij gaat naar school en ook niet. Hij maakt vrienden. Hij krijgt geheimen waarover hij moet zwijgen. Hij ontdekt dat er in de oorlog goede en slechte mensen zijn. Hij ziet oneerlijke dingen gebeuren. De oorlog is zo oneerlijk! Dat vindt Pollie, de onderduiker, ook.

'Als we bevrijd zijn,' zei Pollie, 'fiets ik met een bom in mijn fietstas naar Duitsland en blaas ik heel Duitsland op.' 

Ik moest lachen. 

Pollie niet. 

Excuses voor kinderboeken

Nee, ik vind niet dat je alles wat je wilt ook echt moet doen, maar een kinderboek laten liggen omdat je je er te oud voor vindt – ondanks dat je er helemaal ondersteboven van bent - is toch eigenlijk misschien wel gewoon laf.

  

Recensie: De kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn pelgrimsjaren - Haruki Murakami

De Japanse Tsukuru is kleurloos, want hij heeft in tegenstelling tot zijn middelbare schoolvrienden geen kleur in zijn naam. Tsukuru betekent 'maker' en Tazaki, zijn familienaam, betekent 'veelpunt'. Saai. Zijn vrienden krijgen de bijnamen 'de Blauwe', 'de Rooie', 'Witje' en 'Zwartje'. Ondanks de kleurloze Tsukuru is het vijftal een hechte vriendengroep. Er hangt een harmonie in de groep, zo perfect als je misschien nog nooit hebt meegemaakt. Maar opeens willen de kleuren Tsukuru niet meer zien.

Ze zeggen niet waarom. Tsukuru begrijpt er helemaal niets van. In zijn studententijd verkeert hij een halfjaar lang in een zwaar depressieve staat waarin hij bijna dood gaat. Uit eindelijk komt hij er weer bovenop. Toch houdt het hem zestien jaar later nog steeds in z'n greep als hij datet met een vijf jaar oudere vrouw, Sala. Zij wil niet dat hij ermee blijft zitten. Ze gebiedt hem op onderzoek uit te gaan. "Ik googel ze wel even en dan ga jij ze opzoeken!"

Lezen om te leren

Als Nederlander in 2016 lees je op een dag van alles. Bij het wakker worden kijk je als eerste naar de cijfers van je digitale wekker. In de keuken registreer je de letters op het hagelslagpak, het melkpak en de broodzak. Zodra je buiten bent lees je reclameborden, namen van bedrijven en teksten op verkeersborden. Al deze dingen lees je - als je dat al bewust doet - niet per se voor je plezier, maar meer voor de noodzaak. Het zijn korte teksten die je snel aanwijzingen geven.

Maar als we het nu hebben over langere teksten, dan zien we dat die heel anders worden gebruikt. Neem nou een boek. Afhankelijk van je dagelijkse bezigheden - scholier, student, werkende - gebruik je boeken verschillend. Over het algemeen kun je een grove verdeling binnen het type boeken maken: leerboeken en plezierboeken. Met die eerste categorie bedoel ik zelfhulpboeken, studieboeken, schoolboeken, et cetera. Die tweede categorie bevatten dichtbundels, romans, stripboeken en ga zo verder, boeken die je voor je plezier leest. De aanwezigheid van die laatste categorie is nu heel normaal, maar dat is niet altijd zo geweest!

Het vreemde woordenboek

Ik haal de trompettas onder mijn stoel vandaan en begin het instrument uit te pakken. Het is de wekelijkse repetitieavond van het harmonieorkest. Opeens zie ik een hand een boekje neerzetten op de lessenaar voor me. De hand is van de klarinettiste die me dit weekend al haar aanwinsten in de categorie Literatuur heeft gedoneerd. Van Karel ende Elegast tot Mark Haddons The Curious Incident of the Dog in the Night-Time, ik mocht het allemaal hebben! Het boekje op m'n lessenaar zie ik als een toetje. De titel doet me grinniken, vreemde woordenboek. Zijn het de woorden die vreemd zijn of is het het boek? Ik pak het op en laat m'n linkerduim langs de vellen glijden. Terwijl ik me in een muffe kringloopwinkel waan, vliegen duizenden vetgedrukte woorden voorbij, allemaal moeilijk, onbekend of - zoals in de titel - vreemd. Welk woord zal ik opzoeken?

"Wat vind jij het vreemdste Nederlandse woord?"

Recensie: Ei - Anna Drijver

Het boek is “Voor haar”. Ja, lekker vaag, dacht ik, en begon te lezen. Bij een tweede boek van dezelfde auteur heb je altijd bepaalde verwachtingen. Je blijft vond ik heel goed voor een schrijfster die ‘slechts’ actrice was. De motieven waren zalig: pannenkoeken, vriendengroep, Nederlands studeren. Ik vond dat Anna Drijver met gevoel schreef, of in ieder geval dat ze heel goed een gevoel over kon brengen. Het gaat me met name om het ik-weet-het-niet-meer-het-maakt-allemaal-niet-meer-uit-help-ik-kan-het-niet-meer-aan-ik-ga-nu-weg-doei-gevoel. En de hoofdpersoon mag dat gevoel hebben, want ze heeft een goede reden. Het kraakheldere overbrengen van dit gevoel was ik vóór Je blijft nooit eerder tegengekomen in een boek. Erna weer wel, namelijk in Ei.

Recensie: Gelukkige slaven - Tom Lanoye

[lɑnwa:], zo spreek je zijn naam uit. Op z’n Frans, niet vreemd voor een Vlaamse auteur. Ik wist het eigenlijk pas nadat ik de kaft van één van zijn eerdere boeken had gezien. Daarop stond de uitspraak namelijk in fonetisch schrift, iets waar een taalwetenschapper verzot op is. Maar stiekem… Stiekem denk ik nog steeds ‘lanojje’ als ik zijn naam moet schrijven.

Gelukkige slaven, de titel klink goed doordacht, als een romantitel van Arthur Japin. Ik moet zeggen dat ik na het dichtklappen van het boek nog steeds niet helemaal snapte waarom Lanoye deze titel heeft gekozen. ‘Gelukkige lijken’ was duidelijker verwijzend geweest, maar dat dekt de lading niet helemaal, want de twee gelukkige lijken in het boek zijn niet waar het allemaal om draait.

Recensie: Jonas Jonasson - De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje

Wie Jonas Jonassons debuut De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween heeft gelezen, vermoedt misschien dat het bommenmeisje uit de titel van het tweede boek een kleindochter of leerling is van de 100-jarige man, die ook de nodige kennis over explosieven bezat, maar niets is minder waar. De gebeurtenissen uit De zonderlinge avonturen staan helemaal los van die uit het eerste boek. Toch zijn er wel parallellen.

Het tweede boek van Jonas Jonasson heeft wel wat weg van zijn eerste boek. Om te beginnen hebben beide boeken een lange en opvallende titel. De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje wekt interesse en nieuwsgierigheid op, al is dat wat minder dan bij het eerste boek.

Recensie: De Consequenties - Niña Weijers

Een kunstenares, Minnie Panis, van ongeveer 27, wordt door haar minnaar gefotografeerd, als ze bij hem blijft slapen. Ze heeft dat niet door en merkt de volgende dag dat de foto’s in de Vogue staan. De fotograaf heeft er veel geld aan verdiend. Hij stelt voor om ieder de helft van de opbrengst te geven. Minnie wil haar geld inzetten voor een nieuw project: over een halfjaar, namelijk van 1 februari tot 21 maart 2012, moet de fotograaf haar gedurende zo’n twintig dagen blijven volgen. Hij mag niks laten blijken, het wordt dus een spionage. Op 21 maart moet hij een zelf te bepalen aantal foto’s inleveren bij een notaris.

Gollems taalgebruik in De Hobbit

"Wanneer hij gollem zei, maakte hij een afschuwelijk slikkend geluid in zijn keel. Zo was hij aan zijn naam gekomen, hoewel hij zichzelf altijd 'mijn liefje' noemde.

De hobbit sprong bijna uit zijn vel toen hij het sissen hoorde, en plotseling zag hij de fletse ogen naar hem uitpuilen.

'Wie ben je?' vroeg hij, terwijl hij zijn dolk voor zich uit hield.

'Wat iss hij, m'n liefje?' fluisterde Gollem (die altijd tegen zichzelf sprak omdat hij nooit iemand anders had om mee te praten)."

Bilbo ontmoet Gollem. Bron

Waarom ik nooit de achterkant van een boek lees

Als je aan een nieuw boek wilt beginnen, kun je verschillende strategieën toepassen. Er zijn veel mensen die naar de titel, de omslag en de auteur kijken. Vervolgens draaien ze het boek om en lezen ze de achterkant. ZE LEZEN DE ACHTERKANT!!! AAAH!